Leita Ý frÚttum mbl.is
Embla

BloggfŠrslur mßna­arins, jan˙ar 2008

TÝmi krˇnunnar li­inn

Samt÷k AtvinnulÝfsins hÚldu fund um krˇnuna fyrr Ý mßnu­inum ■ar sem komist var a­ ■vÝ a­ tÝmi krˇnunnar vŠri li­inn, og a­ peningalegt sjßlfstŠ­i ■jˇ­arinnar me­ Ýslensku krˇnuna vŠri skynvilla ■ar sem sveiflur koma a­ mestu a­ utan. ┴ sÝ­u SA er hŠgt a­ lesa ˙tdrßtt ˙r ■vÝ sem framfˇr ß fundinum;

Daniel Gros sag­i a­ ß ■eim sex ßrum sem li­in eru frß ■vÝ evran tˇk vi­ sem sameiginleg mynt ESB landa hafi reynslan veri­ jßkvŠ­ fyrir a­ildarl÷nd Efnahags- og myntbandalagsins (EMU). Evran hafi sta­ist vel al■jˇ­legar sveiflur og lÝtil ßf÷ll veri­ innan evru-svŠ­isins. Einhli­a upptaka Svartfjallalands ß evru hafi tekist vel ■ˇ svo a­ stofnanir ESB hafi Ý byrjun veri­ henni mj÷g mˇtfallnar. Gros benti ■ˇ ß a­ a­stŠ­ur ß ═slandi vŠru me­ allt ÷­rum hŠtti...

┴sgeir Jˇnsson sag­i a­ ═slendingar Šttu a­ hŠtta a­ hugsa Ý gengisvÝsit÷lu e­a dollurum, og hugsa heldur Ý evrum. Krˇnan vŠri eins konar smßstirni Ý kringum evruna. Hlutdeild evru Ý vi­skiptum ═slendinga hef­i fari­ st÷­ugt vaxandi ß undanf÷rnum ßrum og gengissveiflur krˇnu gagnvart evru vŠru minni en margir virtust Štla. ... Sta­an vŠri Ý rauninni s˙ a­ ß ═slandi vŠri minnsta myntsvŠ­i Ý heimi sem liggi a­ stŠrsta myntsvŠ­i Ý heimi. Upptaka evru vŠri ■vÝ augljˇs kostur fyrir ═slendinga.


HŠgt er a­ sko­a glŠrur frummŠlanda ß http://www.sa.is/frettir/almennar/nr/4020/. N˙ Ý kv÷ld var haldin rß­stefna um Evrˇpusambandi­ ß vegum SA, en s˙ rß­stefna var ekki opin almenningi. Ůa­ ver­ur spennandi a­ heyra hva­ var rŠtt ■ar nŠstu daga, og sjß hvort atvinnulÝfi­ fari ekki a­ taka frumkvŠ­i­ um inng÷ngu Ý Evrˇpusambandi­ eins og ger­ist Ý m÷rgum n˙verandi a­ildarl÷ndum ESB.


Sko­um evruna

┴gŠta ßhugafˇlk um Evrˇpumßl, Jˇn ١r Sturluson, hagfrŠ­ingur og a­sto­arma­ur vi­skiptarß­herra, skrifar gˇ­a grein Ý 24 Stundir Ý dag um evruna. Ůar segir Jˇn ١r me­al annars:

,,SÝ­an 2001 hafa ═slendingar b˙i­ vi­ fljˇtandi gengi og svokalla­ ver­bˇlgumarkmi­. ËhŠtt er a­ fullyr­a a­ s˙ stefna hefur ekki duga­ til a­ draga nŠgilega ˙r hagsveiflum ß ═slandi, svo hÚr geti talist sˇmasamlegur st÷­ugleiki....

SÝfellt fleiri eru ■eirrar sko­unar a­ skuldbindandi tenging vi­ annan gjaldmi­il sÚ lei­in til a­ skapa hÚr st÷­ugleika. Vi­ blasir a­ evran er sß gjaldmi­ill, annar en krˇnan, sem skiptir Ýslenskt efnahagslÝf langmestu mßli"

Greinina er einnig hŠgt a­ lesa ß netinu ß slˇ­inni: http://www.mbl.is/bladidnet/2008-01/2008-01-24.pdf

Mbl Bloggarar eru lÝka a­ velta fyrir sÚr st÷­u krˇnunnar, Ey■ˇr Arnalds segir hana ß krossg÷tum ß me­an blogg vinir hans hafa meiri ßhyggjur; Gu­mundur L÷ve skrifar a­ se­labankinn blŠ­i ■jˇ­arhagnum ˙t, ß me­an Vilhjßlmur Ůorsteinsson segir se­labankann vera Ý miklum vanda sem ver­i ekki leyst me­ ÷­ru en uppt÷ku evru. Ůa­ er ■vÝ ljˇst a­ gjaldeyrismßlin eru enn Ý brennidepli, ■rßtt fyrir allann hamaganginn Ý pˇlitÝkinni sÝ­ustu daga.


Krˇnan er Ýmynda­ stjˇrntŠki hrŠddra manna!

Gu­mundur L÷ve hefur teki­ ■ßtt Ý Ýslensku ˙trßsinni Ý yfir ßratug. Hann skrifar ßhugaver­an pistil inn ß bloggi­ sitt Ý framhaldi af neitun Se­labanka ═slands a­ sam■ykkja evruskrßningu Kaup■ings.

Gu­mundur segir me­al annars:

,,Ef vi­ sko­um hagsmuni almennings og fyrirtŠkja Ý landinu, ■ß er ■a­ harla fßtt sem mŠlir me­ a­ halda Ý Ýslensku krˇnuna, en r÷kin ß mˇti henni eru Šrin:
  • Ë■olandi gengissveiflur sem skekkja allt neyslu- og fjßrfestingarmynstur ■jˇ­arinnar
  • Ë■olandi vaxtastig sem bitnar a­allega ß ■eim sem sÝst skyldi: Ůeim sem skulda yfirdrßtt og eru me­ ˇver­trygg­ lßn, til dŠmis til a­ br˙a fyrstu Ýb˙­akaup.
  • Verulegur kostna­ur og ˇhagrŠ­i fyrir fyrirtŠki sem eiga vi­skipti vi­ ˙tl÷nd: Ůa­ er n˙ einu sinni ■annig a­ ßhŠtta (einnig gengisßhŠtta) kostar peninga, og fyrirtŠki ver­a a­ ey­a peningum Ý a­ verja sig gagnvart duttlungum krˇnunnar ß alla lund Ś peningum sem vŠri betur vari­ Ý anna­.

á

HŠgt er a­ lesa bloggi­ Ý heild sinni ß http://loeve.blog.is/blog/loeve/entry/412320/


Springur Ý Kosovo?

Huglei­ingar um fortÝ­ og framtÝ­ ß Balkan-skaga. H÷fundur: Gunnar Hˇlmsteinn ┴rsŠlsson, MA Ý stjˇrmßlafrŠ­i.
á
═ Su­ur-SerbÝu, er a­ finna litla ,,dřnamÝtst˙buö, sem heitir Kosovo. Ůar voru haldnar kosningar fyrir sk÷mmu, en Ý ■eim sigra­i flokkur Hacim Thaci, fyrrum skŠruli­aforingja. Hann er n˙ or­inn forsŠtisrß­herra Kosovo og bÝ­a hans erfi­ verkefni, m.a. a­ standa vi­ lofor­ um a­ lřsa yfir sjßlfstŠ­i.

═b˙ar Kosovo eru alls um 2.2 milljˇnir og af ■eim eru um 95% Albanir. Kosovo var fram til ßrsins 1999 stjˇrna­ af Serbum, sem ßlÝta sig ,,eigaö ■etta blßfßtŠka, en au­ŠfarÝka hÚra­. Serbar ßlÝta Kosovo v÷ggu serbneskrar menningar og ß ■a­ rŠtur sÝnar a­ rekja til mikils bardaga sem hß­ur var ß Svart■rastav÷llum Ý Kosovo ßri­ 1389. Ůar fÚll prins nokkur a­ nafni Lazar fyrir hendi Tyrkja og haf­i andlßt hans ÷rlagarÝkßhrif ß Serba og er svo enn. Dau­i Lazars řtti undir ■ß sßlfrŠ­ilegu afst÷­u margra Serba til umheimsins a­ ■eir sÚu sÝfelld fˇrnarl÷mb, hva­ sem ß gengur og a­ allt sÚ meira e­a minna samsŠri gegn ■eim.
á
Serbar mega ■vÝ ekki heyra ß ■a­ minnst a­ Kosovo veri­i a­skili­ frß SerbÝu ß nokkurn hßtt, ■a­ er lÝkt og a­ rÝfa ˙r ■eim hjarta­ og skilja eftir gapandi sv÷­usßr. En Serbar hafa fari­ illa me­ Kosovo,á k˙ga­ albanska ■egna ■ess og liti­ ß ■ß sem undirsßta. ═ Kosovo voru Serbar forrÚttindastÚtt. ═ g÷mlu J˙gˇslavÝu komm˙nismans, sem var vi­ lř­i frß 1945-1995, og var lengst af stjˇrna­ af einsrŠ­isherranum Jˇsep Bros TÝtˇ (lÚst 1980) nřttu Serbar sÚr Kosovo ß skipuag­an hßtt og sˇttu ■anga­ řmis au­Šfi. FÚlagsleg a­sta­a Albana Ý hÚra­inu, sem smßm saman fÚkk st÷­u sjßlfstjˇrnarhÚr­s, var ■ˇ afar slŠm. Til dŠmis var menntakerfi­ og heilbrig­iskerfi­ me­al Albana reki­ ne­anjar­ar, m.a. fyrir fjßrmagn frß Alb÷num, b˙settum erlendis.
á
Eftir upplausn J˙gˇslavÝa, sem ßtti rŠtur a­ rekja til hugmynda Slobodan Milosevic um Stˇr-SerbÝu og gengdarlausrar ■jˇ­ernishyggju, voru lř­veldin sem myndu­u landi­; SlˇvenÝa, KrˇatÝa og BosnÝa/HersegˇvÝna, or­in sjßlfstŠ­ rÝki. Svartfjallaland (einnig lř­veldi!) fylgdi lengi SerbÝu a­ mßlum og lřsti ekki yfir sjßlfstŠ­i fyrr en ß sÝ­asta ßri. Hrun J˙gˇslavÝu kosta­i hryllilegar blˇ­s˙thellingar, dau­a og h÷rmungar.Um var a­ rŠ­a mannskŠ­ustu ßt÷k frß lokum seinni heimsstyrjaldar.á
á
Sta­a Kosovo var hinsvegar ˇleyst, en frelsis■rß Albana engu a­ sÝ­ur sterk. SkŠruli­ar Albana hˇfu ßrßsir ß serbneska embŠttismenn og til ßtaka kom ßri­ 1996. RÚ­ist her J˙gˇslavÝu (les. SerbÝu) inn Ý Kosovo ßri­ 1998 til ■ess a­ brjˇta frelsisher Kosovo (KLA) ß bak aftur. Serbar stundu­u ■ar s.k. ■jˇ­ernishreinsanir og fr÷mdu grimmdarverk. Leiddi ■a­ til loftßrßsa NATO ß SerbÝu, sem stˇ­u Ý nokkra mßnu­i ßri­ 1999. Eftir ■etta tˇku svo Sameinu­u ■jˇ­irnar vi­ stjˇrn Kosovo og er svo enn.á
á
Hacim Thaci, (fyrrum lei­togi KLA), sag­i eftir kosningasigurinn ■a­ vera ߊtlun sÝna a­ gera lÝkt og ß­urefnd lř­veldi, ■.e. a­ lřsa yfir sjßlfstŠ­i. Olli ■etta strax mikilli spennu og rei­i Ý SerbÝu, ■ar sem sterk ÷fl, sem lifa ß ■jˇ­ernishyggju, eru enn til sta­ar

Mßli­ er afar flˇki­, allar sßttatill÷gur fari­ ˙t um ■˙fur og vann Martti Ahtisaari, fyrrum forseti Finnlands og fulltr˙i Samein­u ■jˇ­anna um mßlefni Kosovo lengi a­ till÷gu um ,,sjßlfstŠ­i undir eftirliti,ö sem ekki hlaut sam■ykki Ý Íryggisrß­i Sameinu­u ■jˇ­anna.

Lausn Serba ß mßlefnum Kosovo er hinsvegar ,,sjßlfsßkv÷r­unarrÚttur undir eftirliti,ö nokku­ sem Kosovo-Albanir hafna alfari­. Ůeir vilja sjßlfstŠ­i strax, atvinnu og lÝfsgŠ­i, en atvinnuleysi, spilling og eymd einkenna daglegt lÝf Ý hÚra­inu.á

Ůß ver­ur einnig a­ tryggja ÷ryggi ■eirra 50.000 Serba sem enn b˙a Ý Kosovo. Ůegar mest lÚt bjuggu um 200.000 Serbar Ý Kosovo, en 75% ■eirra hafa veri­ hraktir ß brott e­a yfirgefi­ hÚra­i­. HrŠ­sla er me­al ■eirra, enda ßlitnir vera fulltr˙ar nřlenduherra og k˙gunarkerfis.

┴standi­ Ý Kosovo er Ý raun aflei­ing ■eirra ■jˇ­fÚlagstilraunar sem rÝkjasambandi­ J˙goslavÝa var, ■ar sem reynt var a­ halda mj÷g mismunandi ■jˇ­arbrotum undir einum hatti Ý nafni sˇsÝalisma. Ůegar ■a­ sřndi sig ekki vera m÷gulegt blossa­i hatr÷mm ■jˇ­ernishyggja upp, me­ h÷rmulegum aflei­ingum. Serbar eru ■vÝ enn a­ glÝma vi­ aflei­ingar eigin ger­a. Ůeim vir­ist ■a­ hinsvegar ■rautin ■yngri, en rei­a sig ß stu­ning R˙ssa ß margan hßtt, m.a. vegna sameinginlegrar menningar og tr˙arhef­a, en bŠ­i R˙ssar og Serbar tilheyra rÚttr˙na­arkirkjunni.

á
Ătlunin er a­ Evrˇpusambandi­ taki ß nŠstunni vi­ a­ gŠta ÷ryggis Kosovo, en ■ar eru n˙ um 17.000 hermenn ß vegum NATO. UtanrÝkisrß­herra Serba sag­i Ý samtali vi­ BBC World a­ sjßlfstŠ­isyfirlřsing Kosovo-Albana vŠri ˇl÷gleg, rÚtt eins og sjßlfstŠ­isyfirlřsingar Slˇvena, Krˇata og BosnÝumanna, hef­u veri­ ß sÝnum tÝma. Segjast ■eir muni beita ÷llum l÷gfrŠ­ilegum a­ger­um til ■ess a­ hindra sjßlfstŠ­i Kosovo. Ůß hˇta ■eir a­ slÝta ÷llum vi­rŠ­um vi­ ESB um a­ild a­ sambandinu. Spurningin er hvort ■eir grÝpi til annarra a­ger­a? Samskipti Serba og Albana hafa ekki veri­ gˇ­, en n˙ vir­ist frosti­ vera algj÷rt milli ■essara a­ila. En ■a­ sem skiptir mßli ver­a vi­br÷g Serba Ý ■essari deilu, lřsi Kosovo yfir sjßlfstŠ­i. Ůau geta haft mikil ßhrif ß stjˇrnmßlaßstandi­ ß Balkanskaga.á

Ver­i vi­br÷g­ Serba rei­i og gremja, er allt eins lÝklegt a­ Ý gang fari ÷fl sem sŠkja innblßstur sinn til ■jˇ­ernishyggju og ■jˇ­ernisrembu. Taki hinsvegar Serbar skynsamlega ß mßlunum, geta ■eir me­ ■eim hŠtti ßunni­ sÚr traust og vir­ingu umheimsins, ekki minnst BandarÝkjanna og Evrˇpusambandsins. ═ kj÷lfar ■ess gŠtu landinu opnast řmsar dyr, en ■Šr hafa hinga­ til veri­ loka­ar, ekki sÝst vegna treg­u serbneskra stjˇrnvalda a­ framselja strÝ­sglŠpamennina Ratko Mladic og Radovan Karadzic, sem bß­ir eru eftirlřstir vegna strÝ­sglŠpa Ý BosnÝu.

SerbÝa hefur mikilla hagsmuna a­ gŠta, ßstandi­ Ý landinu ■arf a­ komast Ý e­lilegt horf, SerbÝa ß erindi Ý samfÚlag ■jˇ­anna me­ e­lilegum hŠtti, alla lei­ inn Ý Evrˇpusambandi­.á

SlˇvenÝa tˇk vi­ forsŠti ESB n˙ um ßramˇtin, en landi­ fÚkk a­ild a­ ESB ßri­ 2004 og hefur ■egar teki­ upp Evruna. Ůa­ segir ßkve­na s÷gu a­ ß sama tÝmapunkti eru Serbar Ý raun a­ glÝma vi­ fortÝ­ina og aflei­ingar eigin ger­a Ý Kosovo.á

Fulltr˙ar ESB vilja hra­a nßlgun SerbÝu a­ ESB og var ■a­ einmitt utanrÝkisrß­herra Slˇvena, sem lag­i fram ■ß till÷gu. Vilja Slˇvenar a­ Serbar sam■ykki ßkve­inn undirb˙ningssamning ganvart ESB. Ůa­ hefur hinsvegar mŠtt andst÷­u, m.a. frß Hollendingum, sem vilja a­ Mladic ver­i handtekinn fyrst. Andsta­a Hollendinga er skiljanleg, ■ar sem ■a­ voru hollenskar hersveitir ß vegum ESB, sem horf­u upp ß BosnÝu-Serba, undir stjˇrn Mladic, myr­a um 8000 ˇvopna­a m˙slimska karlmenn Ý smßbŠnum Srebrenica sumari­ 1995. Er ■etta einn svartasti bletturinn ß evrˇpskri samtÝmas÷gu.

Ůa­ ver­ur spennandi a­ fylgjast me­ vi­br÷g­um Serba vi­ till÷gu Slˇvena. Munu ■eir sam■ykkja ■essa till÷gu, frß fyrrum ,,brŠ­ralř­veldiö Ý landi ■ar sem eitt sinn allt lÚk Ý lyndi, en s÷kum ■jˇ­ernishyggju og andstŠ­ra sko­ana, li­a­ist Ý sundur Ý hryllilegum ßt÷kum, sem enn eru a­ m÷rgu leyti ˇuppger­? E­a segja ■eir nei og berja h÷f­inu vi­ steininn? Ůeir sem eiga v÷lina eiga kv÷lina.

Serbar hafa sagt ■vÝ a­ ■eir muni ekki beita vopnavaldi Ý Kosovo, kjˇsi Ýb˙ar ■ess a­ lřsa yfir sjßlfstŠ­i. SlÝkt vŠri lÝka glaprŠ­i. Ůa­ er hinsvegar ekki hŠgt a­ segja til um hvernig hˇpar sem stjˇrnv÷ld hafa ekki stjˇrn ß breg­ast vi­, lřsi Kosovo yfir sjßlfstŠ­i.á

Frß ßrinu 1999 eru ßhrif Serba ß mßlefni Kosovo nŠr engin og serbnesk l÷g gilda ekki ■ar lengur. Ůa­ er hi­ svokalla­a ,,al■jˇ­asamfÚlagö sem střrir Kosovo.

Ef vi­ gefum okkur a­ Kosovo ver­i frjßlst land, er ekki ■arme­ sagt a­ allt falli Ý lj˙fa l÷­ og lÝf Ýb˙anna ver­i hrein sŠla. Langt Ý frß. Ůß byrjar hin raunverulega vinna; a­ byggja upp land sem Ý ßratugi hefur mßtt ■ola k˙gun og yfirgang, rßnyrkju og fÚlagslega ni­urlŠgingu. Og a­ ■essu verkefni ■arf hi­ al■jˇ­lega samfÚlag; stofnanir og rÝki, svo sannarlega a­ koma a­. Rˇm var ekki bygg­ ß einum degi og ■a­ sama ß vi­ um Kosovo. Svo sannarlega!

Sta­reyndir um J˙gˇslaÝvu:

Nafni­ ■ř­ir ,,land S-Slava.ö

J˙gˇsalvÝa 1: Stofnu­ ßri­ 1918 sem ,,KonungdŠmi Serba, Slˇvena og Krˇataö, einnig k÷llu­ ,,Konunglega J˙gˇslavÝa.ö

J˙gˇslavÝa 2: Stofnu­ 1945 af Jˇsep Bros TÝtˇ, marskßlki, k÷llu­ ß ensku ,,Communist Yugoslavia.ö. Ůekkt ß Ýslensku undir heitinu Al■ř­ulř­veldi­ J˙gˇslavÝa. Samanstˇ­ af lř­veldunum: SlˇvenÝu, KrˇatÝu, BosnÝu&HerzegˇvÝnu, SerbÝu, Montenegrˇ og MakedˇnÝu.

Innan SerbÝu var svo a­ finna tv÷ sjßlfsstjˇrnarsvŠ­i (,,autonomus provincesö) en ■etta voru Vojvodina Ý N-hlutanum og Kosovo Ý S-hlutanum.

═ ■eim ßt÷kum sem brutust ˙t 1991 sluppa tv÷ sÝ­astnefndu lř­veldin nŠr algerlega. MakedˇnÝa lřsti yfir sjßlfsstŠ­i hausti­ 1991 og Montenegrˇ (Svartfjallaland) var Ý nßnu pˇlitÝsku sambandi vi­ SerbÝu ß me­an ßt÷kunum stˇ­ (lei­togi ■ess, Momir Bulatovic, fylgdi Slobodan Milosevic a­ mßlum).

J˙gˇslavÝa 3: Sambandslř­veldi­ J˙gˇslavÝa (Federative Republic of Yugoslavia). Mynda­ ßri­ 1992, eftir a­ SlˇvenÝa, KrˇatÝa BosnÝa&HerzegˇvÝna h÷f­u lřst yfir sjßlfstŠ­i. Samanstˇ­ ■vÝ einungis af SerbÝu og Svartfjallalandi. Samb˙­in var stormas÷m ß seinni hluta tÝmabilsins og stˇ­ til 2003, en ■ß breyttist ■etta rÝki Ý enn lausara sambandsrÝki e­a rÝkjasamband. Svartfjallaland sleit sig svo endalega frß SerbÝu ßri­ 2006, ■egar ■a­ lřsti yfir sjßlfstŠ­i.

┴ri­ 1981 t÷ldust Ýb˙ar J˙gˇslavÝu vera r˙mlega 22 milljˇnir manna. ═ SerbÝu b˙a Ý dag um 10 milljˇnir manna (■ar me­ tali­ 2 milljˇnir Ý Kosovo).

Gjaldmi­ill: DÝnar

H÷fu­borg: Belgrad

Sta­reyndir um Kosovo:

═b˙afj÷ldi: Um 2.2 milljˇnir, yfir 90% Albanir, sem flestir i­ka islam (flestir tilheyra sunnÝta-reglunni). Um 5% eru Serbar, sem tilheyra rÚttr˙na­arkirkjunni.

H÷fu­sta­ur: Pristina.

StŠr­: 10.900 ferkÝlˇmetrar (═sland=115.000 fkm)

Atvinnuleysi: Um 50-60%

Gjaldmi­ill: Evra

Kosovo er rÝkt af řmsum mßlmum, s.s.blři, nikkel, gulli og silfri, en ekki sÝst krˇmi (um 20% for­a alls heimsins) Ůß er einnig a­ finna miki­ kolum og jar­gasi Ý Kosovo.

Styttri ˙tgßfa af greininni birtist Ý Morgunbla­inu 5. jan˙ar.
H÷fundur er me­ mastersprˇfi Ý stjˇrnmßlafrŠ­i frß hßskˇlanum Ý Upps÷lum.

á

═sland er Ý Evrˇpu(sambandinu)

Erfi­leikar vi­ a­ hafa minnsta gjaldmi­il Ý heimi hafa veri­ eldsneyti umrŠ­u um Evrˇpusambandsa­ild undanfari­ ßr og ekkert bendir til annars en a­ s˙ umrŠ­a muni aukast og dřpka ß ■essu ßri. Ein af meginr÷kunum fyrir ■vÝ a­ taka upp annan og st÷­ugri gjaldmi­il er a­ komast undan gjaldeyrisßhŠttu og minnka vi­skiptakostna­. Íll Ýslensk fyrirtŠki ver­a fyrir ßhrifum af sveiflum Ý gengi Ýslensku krˇnunnar gagnvart gjaldmi­lum vi­skiptarÝkja og ■arfnast aukins st÷­ugleika og minni vi­skiptakostna­ar. Best er a­ hafa sama gjaldmi­il og vi­skiptarÝki ■vÝ ■ß hverfur gjaldeyrisßhŠtta og kostna­ur vi­ a­ fŠra ˙r einum gjaldeyri Ý annan. ═ ■essu ljˇsi mß setja spurningamerki vi­ hugmynd Bj÷rgˇlfs Thors Ý ßramˇtabla­i Vi­skiptabla­sins um uppt÷ku svissnesks franka og vi­ athugasemd forsŠtisrßherra Ý KryddsÝld St÷­var 2 um a­ bandarÝkjadollar vŠri betri kostur en evra. Vi­skipti vi­ Sviss eru a­eins um 2% af utanrÝkisvi­skiptum ═slands og vi­skipti vi­ BandarÝkin um 10% og fara minnkandi sem hlutfall af heildarutanrÝkisvi­skiptum. Vi­skipti ═slands vi­ EES-rÝki (ESB og EFTA) eru hins vegar um 70% af ÷llum utanrÝkisvi­skiptum ═slands og vi­skipti ═slands vi­ ■au rÝki sem ■egar hafa teki­ upp evruna eru rÝflega helmingur af utanrÝkisvi­skiptum og fara vaxandi.

Jafnvel ■ˇ einhli­a upptaka evru sÚ frŠ­ilega fŠr ■ß er h˙n kostna­ars÷m og hefur Ý f÷r me­ sÚr algert ßhrifaleysi ß peningamßlastefnu. UmrŠ­a um evru ■rˇast ■vÝ fjˇtt Ý umrŠ­u um a­ild a­ Evrˇpusambandinu. ═ ■eirri umrŠ­u er i­ulega rŠtt um gildi ■ess a­ hafa frelsi til athafna utan ESB, til dŠmis vi­ ger­ vi­skiptasamninga ľ eins og kom m.a. fram Ý vi­talinu vi­ Bj÷rgˇlf Thor. Tilhneigingin er s˙ a­ bera saman ESB-a­ild og fullt frelsi til a­ mˇta utanrÝkisvi­skipti. Sta­reyndin er hins vegar s˙ a­ ═sland nřtur mj÷g takmarka­s frelsis Ý al■jˇ­avi­skiptum. ═sland hefur teki­ yfir reglur ESB ß ■eim svi­um sem EES-samningurinn nŠr til, sem eru v÷ruvi­skipti, ■jˇnustuvi­skipti, frjßlst flŠ­i fjßrmagns og fˇlks og samkeppnisreglur. ═ stuttu mßli ■ß mˇtast allt vi­skiptalÝf ═slands af ßkv÷r­unum ESB, ef undan er skilinn sjßvar˙tvegur, landb˙na­ur og vi­skiptasamingar vi­ rÝki utan ESB. Ůř­ir ■etta a­ ═slandi sÚ Ý sjßlfs valds sett a­ setja reglur um sjßvar˙tveg og landb˙na­ e­a a­ ═sland ver­i ekki fyrir ßhrifum af ßkv÷r­unum ESB ß ■essum svi­um? Nei, ■vert ß mˇti. Vegna fjˇrfrelsisins og afleiddra reglna ■ß mˇtast allt okkar vi­skiptaumhverfi af ESB. ═slensks fyrirtŠki geta ekki keypt fisk frß R˙sslandi, ÷­ru fullvalda rÝki utan ESB, nema a­ vi­komandi r˙ssneskur ˙tflytjandi hafi uppfyllt heilbrig­isreglur og fengi­ ˙ttekt hjß starfsm÷nnum ESB. ═slensk fyrirtŠki geta ekki keypt tˇmatsˇsu frß BandarÝkjunum nema ■Šr uppfylli reglur ESB og innri marka­arins. ═slendingar geta ekki selt FŠreyingum spŠgipylsu nema a­ hafa til ■ess vottor­ frß ESB.

═sland hefur, Ý samfloti vi­ ÷nnur EFTA-rÝki, 16 frÝverslunarsamninga. Meginmarkmi­ samninganna er a­ reyna a­ tryggja Ýslenskum fyrirtŠkjum s÷mu samkeppnisskilyr­i og fyrirtŠkjum Ý ESB og a­ halda einsleitni innri marka­arins. ESB er langstŠrsta vi­skiptaveldi heims, me­ hartnŠr tv÷falt meiri utanrÝkisvi­skipti en BandarÝkin. Jafnvel ■ˇ Ýslenska utanrÝkisrß­uneyti­ hafi sřnt fßdŠma dugna­ og ˙tsjˇnarsemi vi­ ger­ frÝverslunarsamninga, ■ß er erfitt e­a ˇm÷gulegt a­ tryggja Ýslenskum fyrirtŠkjum s÷mu kjara og fyrirtŠki a­ildarrÝkja ESB njˇta einfaldlega vegna ■ess a­ samningssta­a og tengsl ESB eru sterkari. Vi­ a­ild a­ Evrˇpusambandinu munu Ýslensk fyrirtŠki njˇta s÷mu kjara og samkeppnisa­ilar Ý ESB. RÚtt er a­ vega og meta ■a­ takmarka­a frelsi sem vi­ h÷fum til a­ gera al■jˇ­lega vi­skiptasamninga Ý ■vÝ ljˇsi. ═sland er n˙ ■egar hßlfgildings EvrˇpusambandsrÝki vegna ßhrifa EES-samningsins og vi­skiptamynsturs. Hßlfgildings a­ildarrÝki vegna ■ess a­ ═sland ß ekki a­ild a­ ßkvar­anat÷kuferli ESB og getur, t.a.m., ekki teki­ upp evru eins og ESB-rÝki. Full a­ild felur Ý sÚr ßkve­i­ afsal formlegs fullveldis en hin hagnřtu ßhrif eru fyrst og fremst ■au a­ ßhrif ═slands aukast ß sama tÝma og opnast fyrir ■ßttt÷ku Ý myntbandalaginu.

A­alsteinn Leifsson, lektor Ý vi­skiptadeild Hßskˇlans Ý ReykjavÝk. Greinn birtist Ý Vi­skiptabla­inu 3. jan˙ar 2008


Evran Ý The Independen

┴gŠta ßhugafˇlk um Evrˇpumßl, stundum er lßti­ svo a­ Englendingar sÚu upp til hˇpa miklir andstŠ­ingar Evrˇpusamrunans og sÚrstaklega hins sameiginlega gjaldmi­ils ESB. Ůa­ er hins vegar ekki rÚtt og ■eir eru margir sem telja a­ Bretar Šttu a­ taka upp evruna sem gjaldmi­il. Sjß me­fylgjandi lei­ara Ý hinu virta dagbla­i ,,The Independent" ß mi­vikudaginn.

http://comment.independent.co.uk/leading_articles/article3300994.ece


HŠttulegir einangrunarsinnar

Ma­ur veit varla hvort ma­ur ß a­ hlŠja e­a grßta eftir a­ hafa lesi­ grein Bjarna Har­arsonar al■ingismanns Ý 24 stundum rÚtt fyrir jˇlin. Ůa­ er langt sÝ­an ■vÝlÝkt samansafn af fordˇmum, rangfŠrslum og afb÷kunum ß sta­reyndum hefur veri­ sett ß bla­ Ý EvrˇpuumrŠ­unni hÚr ß landi. LÝklegast ■arf ma­ur a­ fara alla lei­ aftur Ý umrŠ­una um EES samninginn ß ßrunum 1992-93, ■egar einangrunarsinnar reyndu Ý ÷rvŠntingu a­ koma Ý veg fyrir sam■ykkt samningsins ß Al■ingi, til a­ finna sambŠrilegan mßlflutning. Ef til vill eru svipa­ir tÝmar a­ koma upp ß ═slandi n˙na og ■a­ skřri ÷fgarnar Ý mßlflutningi al■ingismannsins.

Kveikjan a­ ■essari grein Bjarna vir­ast hafa veri­ ummŠli EirÝks Bergmanns Einarssonar Ý Silfri Egils fyrir sk÷mmu ■ar sem hann var fenginn til a­ gefa sÝna sřn ß ■rˇun mßla Ý Evrˇpu. Bjarni titlar EirÝk formann Evrˇpusamtakanna en ■a­ er hann ekki og hefur aldrei veri­. Sß sem ■essa grein skrifar er forma­ur Evrˇpusamtakanna og hefur veri­ um nokkurra ßra skei­. EirÝkur er ekki heldur stjˇrnmßlama­ur heldur forst÷­uma­ur EvrˇpufrŠ­aseturs Hßskˇlans ß Bifr÷st og hefur rannsaka­ Evrˇpusamrunanna hÚr ß landi um margra ßra skei­. Ůeir eru ÷rugglega vanfundnir Ýslenskir frŠ­imenn sem ■ekkja ■ennan mßlaflokk betur en EirÝkur.

Bjarni skrifar eins og Ý gangi sÚ alsherjarsamsŠri embŠttismanna Ý Brussel a­ tro­a vilja sÝnum ß saklausa borgara Evrˇpu. Ůeir sem eitthva­ hafa kynnt sÚr ■rˇun Evrˇpu undanfarna ßratugi vita a­ Evrˇpusambandi­ er samband sjßlfstŠ­ra rÝkja sem hefur vaxa­ og dafna­ Ý skjˇli aukins lř­rŠ­is og al■jˇ­avŠ­ingar undanfarna ßratugi. Kjarni valdsins liggur hjß ■jˇ­rÝkjum Evrˇpusambandsins Ý formi rß­herrarß­sins. Ůessi bßbilja sem einangrunarsinnar klifa sÝfellt ß um a­ ═sland muni tapa fullveldi og sjßlfstŠ­i ef ■a­ gengi Ý Evrˇpusambandi­ ß ekki vi­ r÷k a­ sty­jast. Eru til dŠmis Bretland, Danm÷rk, SvÝ■jˇ­ og Holland ekki sjßlfstŠ­ rÝki? Au­vita­ eru ■au ■a­ og ═sland yr­i ßfram frjßlst og fullvalda rÝki ■ˇtt ■a­ gengi Ý Evrˇpusambandi­ lÝkt og vina■jˇ­ir okkar ß meginlandinu.

Stjˇrnarsßttmßlinn sem kenndur er vi­ Lissabon gengur fyrst og fremst ˙t ß a­ a­laga Evrˇpusambandi­ a­ ■eim veruleika sem blasir vi­ me­ stŠkkun ■ess undanfarin misseri. Stjˇrnskipulag sambandsins var a­ mestu leyti sett upp me­ hli­sjˇn af 6 a­ildarrÝkjum en ■au eru n˙ or­in 27 og ß eftir a­ fj÷lga ß komandi ßrum. Bjarni vir­ist gleyma ■vÝ a­ ÷ll ■essi rÝki hafa af f˙sum og frjßlsum vilja gengi­ inn Ý ■etta bandalag enda telja ■au hagsmunum betur borgi­ Ý ■essu samfloti en hvert og eitt a­ reyna a­ verja sÝna hagsmuni. Ůvert ß ■a­ sem Bjarni reynir a­ fŠra r÷k fyrir ■ß hlusta lei­togar Evrˇpu ß Ýb˙a sÝna og hafa ßkve­i­ a­ a­laga sßttmßlann a­ vilja meirihluta fˇlks Ý ßlfunni.

Ůa­ er undarlega ßrßtta margra einangrunarsinna a­ blanda StalÝn og Hitler Ý evrˇpuumrŠ­una lÝkt og Bjarni gerir Ý grein sinni. Ůa­ er vŠgast sagt mj÷g ˇsmekklegt enda vita ■eir sem eitthva­ hafa kynnt sÚr s÷gu Evrˇpu eftir seinna strÝ­ a­ helsti hvatinn a­ samruna Evrˇpu er einmitt sß a­ koma Ý veg fyrir a­ ■eir hildarleikir sem ßlfan gekk Ý gegnum ßrin 1914-18 og 1939-1945 endurtŠki sig. Ůa­ hefur gengi­ eftir enda hefur aldrei ß­ur Ý s÷gu Evrˇpu veri­ jafn langt fri­arskei­ og undanfarin 60 ßr.

Bjarni hef­i betur lesi­ ßgŠta grein Jˇns Sigur­ssonar, fyrrverandi formanns Framsˇknarflokksins, sem var birt fyrir sk÷mmu ß heimasÝ­unni framsokn.is., ß­ur en hann rei­ fram ß ritv÷llinn. ═ greininni segir Jˇn me­al annars: ,,═ stofnunum Evrˇpusambandsins geta ═slendingar vŠnst skilnings ˙r řmsum ßttum. Vita­ er um afst÷­u smß■jˇ­a til margra mßla. Ůarna eru m÷rg eyjasamfÚl÷g, landshlutar og minnihluta■jˇ­ir, auk Nor­urlandamanna. Ůa­ er ekki skynsamlegt a­ ˙tiloka hugsanlega a­ild ═slands a­ Evrˇpusambandinu fyrirfram". Auk ■ess hef­i Bjarni Har­arson gott af a­ kynna sÚr dŠmin sem Jˇn nefnir um a­ildarsamninga a­ ESB. Ůar sřnir Jˇn a­ umrŠ­ur manna hÚrlendis byggjast a­ miklu leyti ß misskilningi.

Sem betur fer tˇkst einangrunarsinnum ekki a­ koma Ý veg fyrir sam■ykkt EES-samningsins fyrir r˙mum ßratug. FŠra mß sterk r÷k fyrir ■vÝ a­ lÝfskj÷r ═slendinga vŠru ekki jafn gˇ­ og ■au eru Ý dag ef Evrˇpusinnar Ý SjßlfstŠ­isflokknum, Framsˇknarflokknum og Al■ř­uflokknum hef­u ekki sameinast um a­ koma samningnum Ý gegn. Ůa­ sama ß vi­ Ý n˙verandi ßstandi. Sta­a Ýslensku krˇnunnar er byr­i ß efnahagslÝfinu og kemur Ý veg fyrir ßframhaldandi jßkvŠ­a ■rˇun atvinnumßla hÚr ß landi. Einnig hafa veri­ fŠr­ r÷k fyrir ■vÝ a­ matvŠlaver­ myndi lŠkka hÚr ß landi vi­ inng÷ngu Ý Evrˇpusambandi­. LŠkkun vaxta og lŠkkun matvŠlaver­s myndi ■ř­a mikla kjarabˇt fyrir almenning hÚr ß landi. Lßtum ■vÝ ekki hŠttulega einangrunarsinnar koma Ý veg fyrir ßframhaldandi ■rˇun Ýslensk samfÚlags.

AndrÚs PÚtursson er forma­ur Evrˇpusamtakanna

Innskrßning

Ath. Vinsamlegast kveiki­ ß Javascript til a­ hefja innskrßningu.

Haf­u samband